درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم

- ترکیه به کدام کشورها و دریاها دسترسی دارد؟ افغانستان چطور؟
در اطراف ترکیه دریای سیاه، مرمره، اژه و مدیترانه قرار دارد. ترکیه به کشورهای گرجستان، ارمنستان، عراق، سوریه و بلغارستان دسترسی دارد و با آن‌ها همسایه است. افعانستان به دریا راه ندارد. این کشور به کشورهای ایران، ترکمنستان، تاجیکستان، چین و پاکستان دسترسی دارد و با آنها همسایه است.

- به نظر شما کدام کشور، موقعیت مکانی بهتری دارد؟ چرا؟ دلیل بیاورید. 
ترکیه زیرا از جهات مختلف به چهار دریا دسترسی دارد.

- آب و هوای ترکیه و افغانستان را با هم مقایسه کنید. 
در ترکیه بیش‌تر نواحی آب و هوای سرد کوهستانی دارد و در سواحل ملایم و مرطوب است. امّا افغانستان زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم (قارّه‌ای) دارد.

- جمعیت ترکیه و افغانستان را با هم مقایسه کنید. 
ترکیه 72 میلیون نفر جمعیت دارد که 65 درصد آن‌ها شهرنشین هستند امّا افغانستان 30 میلیون نفر جمعیت دارد که 21 درصد آن‌ها شهرنشین هستند.

- ترکیه و افغانستان چه اشتراکاتی با هم دارند؟
در ترکیه و افغانستان مسلمانان زیادی وجود دارند و شاعران، نویسندگان، دانشمندان و بناهای تاریخی بسیاری در هر دو کشور وجود دارند. همچنین ، بیشتر مناطق در هر دو کشور کوهستانی است.

- از نظر فرهنگی (دین، زبان، بناهای تاریخی) ترکیه و افغانستان را با هم مقایسه کنید.
دین مردم ترکیه و مردم افغانستان اسلام است. زبان مردم ترکیه ترکی (استانبولی) و زبان مردم افغانستان فارسی دری و پشتو است. مسجد ایاصوفیه و مسجد سلطان احمد از بناهای باشکوه ترکیه هستند. مسجد آبی در مزار شریف، دره‌ٔ بامیان و مناره‌ٔ جم از مکان‌های تاریخی و دیدنی معروف در افغانستان است.

- چرا با اینکه در افغانستان بناهای تاریخی و مکان‌های دیدنی وجود دارد در این کشور گردشگری رونقی ندارد؟
از سی سال پیش مردم افغانستان جنگ و مشکلات زیادی را تحمّل کرده‌اند. ابتدا اشغال افغانستان توسط ارتش شوروی، سپس حکومت طالبان و خرابی‌های زیادی که به بار آورد و در آخر اشغال نظامی این کشور به وسیله‌ٔ آمریکا باعث شده آرامش و امنیت و امکانات لازم برای رونق گردشگری در این کشور وجود نداشته باشد.

- چرا عده‌ای از مردم کشور افغانستان به کشورهای دیگر از جمله ایران مهاجرت کرده‌اند؟ شما برای مردم افغانستان چه آرزویی دارید؟
سال‌های طولانی جنگ، عدم وجود امنیت و نبود شغل و درآمد کافی و فقر باعث مهاجرت افغانی‌ها به کشورهای دیگر شده است.

یکی از دو فعالیت زیر را انتخاب کنید و انجام دهید.
الف) فرض کنید دوستی در یکی از کشورهای همسایه دارید که می‌خواهد به ایران سفر کند و از شما خواسته است درباره‌ی ایران برایش توضیح دهید. نامه‌ای در کاربرگه‌ی شماره‌ی 25 به او بنویسید و کشور خود را معرفی کنید.
به نام خدا
دوست خوبم سلام می‌دانی که سرزمین‌های ما با یکدیگر همسایه‌اند و لازم است همسایگان، بیشتر همدیگر را بشناسند. حال من می‌خواهم کشورم ایران را بیشتر به تو معرّفی کنم. سرزمین ما دارای تنوّع آب‌ و هوایی است. خلیج‌فارس که با عمق‌کم در جنوب ایران قرار گرفته، برای غوّاصی و صید ماهی جای بسیار زیبایی است که رنگ آن به آبی نیلگون می‌زند و در هنگام غروب، زیبایی‌اش صد چندان می‌شود. از شهر اصفهان برایت بگویم که به خاطر آثار زیبای تاریخی و بزرگی‌اش به نصف جهان معروف است و از جنگل‌های شمال کشورم بگویم که توصیف نشدنی است.
از جاده‌ٔ اسلام به خلخال که وقتی از آن عبور می‌کنی نمی‌دانی در کجای سرزمین هستی. از آب‌های گرم سرزمینم که به صورت جوشان از دل سهند و سبلان بیرون می‌زند. تاریخ کشور من به هزاران سال قبل برمی‌گردد و روزگاری یک امپراطوری محسوب می‌شد. مردم کشور من یکتاپرست بوده‌اند و با ظهور دین اسلام مسلمان شده‌اند. آسمان علم و دانش کشورم ستارگان زیادی چون خیام، دکتر حسابی، ابوریحان، ابن‌سینا و جابر‌بن حیان دارد که هر کدام از آنها چراغ راه علم و دانش بوده‌اند. اگر یک بار به کشورم سفر کنی، مطمن باش پشیمان نمی‌شوی و دوست داری دوباره سفر کنی. در ضمن، مردم کشورم خیلی مهمان نواز هستند. من منتظر شما می‌مانم.

ب) به طور گروهی با کمک معلّم و استفاده از کتابخانه‌ی مدرسه یا سایر منابع درباره‌ی یکی از کشورهای همسایه، مطالبی جمع‌آوری و یک روزنامه دیواری درست کنید. در روزنامه‌ی خودتان نقشه و تصاویری از آن کشور به کار ببرید.
پاسخ پیشنهادی: می‌توانید کشور عراق را انتخاب کنید، زیرا تعداد کسانی که به این کشور سفر کرده‌اند، زیاد هستند و می‌توانید ار آنها کمک بگیرید.
بخشی از اطّلاعاتی که برای تهیّه این روزنامه دیواری نیاز است، عبارت است از:
موقعیت مکانی: در آسیای میانه قرار دارد؛ ناهمواری: بخش بزرگ عراق صحراست، مرز ساحلی کوچکی با خلیج فارس دارد و قسمت‌های شمالی آن عمدتاً کوهستانی است.
آب و هوا: (به جز شمال کشور) عمدتاً صحرایی است با زمستان‌های خنک و گاه سرد و تابستان‌های خشک و گرم
مساحت: حدود 437 هزار کیلو متر مربع
جمعیت: حدود 32 میلیون نفر
پایتخت: بغداد
زبان رسمی: عربی و کردی
دین: اسلام
شهر‌های مهم: بغداد، نجف، کربلا، موصل و اربیل
واحد پول: دینار.